أثیرات محیط زندان بر افسردگی زندانیان

أثیرات محیط زندان بر افسردگی زندانیان
عباس عسکری
اداره کل زندانهای استان مرکزی


.pdf | .ppt | .doc

امتیازدهی به این مقاله:

۱۳۹۲/۱۲/۰۳
نظرات شما (۰)

خلاصه مقاله


تأثیرات محیط زندان بر افسردگی زندانیان عباس عسکری اداره کل زندانهای استان مرکزی مقدمه: حبس یا مجازات سلب كننده آزادی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین کیفرها، در تمامی نظام­های عدالت کیفری دنیا مطرح است. این کیفر، امروزه با انتقادهای فراوانی روبه‌روست؛ منتقدان کیفر حبس، ایرادهای فراوانی را بر حبس وارد کرده‌اند. که هر یک محلّ تأمل است. از مهم‌ترین ایراداهای وارده بر کیفر حبس، این است که اصلاح و بازپروری  که مهم‌ترین هدف مورد انتظار از إعمال این کیفر است با  تاثیرات روحی و روانی همراه خواهد بود ،. آمارها حاکی از این واقعیت است که استرس و تنگناهاي روحی و روانی خصوصا در مورد افرادی که به جرایم غیر عمد زندانی میشوند بالا بوده  و این مسئله در خصوص زندانیانی که مدت طولانی تری در حبس می مانند محسوس و مشهود است . . برای مجازات‌ها اهداف بسیاری را برشمره‌اند­ حبس، کیفر سلب کننده آزادی است؛ زندان برای مجازات مجرمین نبوده است بلکه در جوامع ابتدایی از زندان­ها به‌عنوان مکانی برای نگهداری مجرمینی استفاده می‌شده که در انتظار اعدام و یا دیگر مجازات‌های بدنی بوده­اند. امروزه زندان با چالش‌های جدی روبه‌رو است؛ از یک‌سو مخالفین زندان انتقادهایی جدی بر آن وارد کرده­اند و از دیگر سو هنوز نتوانسته­اند مجازات دیگری را جایگزین آن سازند  برخی  از اين افراد از طرف خانواده، دوستان و آشنايان طرد مي‌شوند و دچار سر در گمی و افسردگی میشوند و گاه براي گذاران زندگي چاره­اي جز ارتکاب جرم نمي‌يابند. اغلب انديشمندان معتقدند که حبس‌هاي کوتاه‌مدت، بايد حذف شوند و مجازات حبس فقط در مورد مجرمين خطرناک و به‌شکل بلندمدت اعمال شود در حقيقت اين افراد کارکرد زندان را فقط در راستاي کنترل افراد مجرم مؤثر مي‌دانند ، در دهه‌ي بيست زندگي به اوج خود می‌رسد و از سي سالگي رو به کاهش می‌گذارد و در سن ۳۵ سالگي تقريباً ناپديد مي­شود و در حقيقت اين انديشمندان زندان را محيطي مي­دانند که بتوان افراد را کنترل کرد تا اين دوران سپري شود بسياري از آنها بر اين باورند که زندان‌ها به‌خصوص در مورد افرادي که براي بار اول مرتکب جرم مي‌شوند بايد حذف شود؛ اين انديشمندان استفاده از جايگزين‌هاي حبس را توصيه مي‌کنند. روش نیمه آزادی، آزادی مشروط، تعلیق، تعلیق مراقبتی، کارهای عام‌المنفعه و بازداشت خانگی از جمله جایگزین‌های حبس است که توسط علمای حقوق مطرح گردیده، و امروزه توسط سیاست‌گذاران حقوق کیفری دولت‌ها به‌عنوان جایگزین‌های حبس وارد نظام حقوق کیفری بسیاری از کشورها گردیده است. جایگزین‌های حبس، مجازات‌هایی هستند که برای جلوگیری و یا کاهش آثار نامطلوب حبس مورد استفاده قرار می‌گیرند، جایگزین‌های حبس را نمی‌توان در مورد مجرمین خطرناک به‌کار برد و هم‌چنین در هر جامعه‌ای افرادی وجود دارند که اصلاح‌ناپذیرند و  باید به‌گونه‌ایی عقلانی تحت نظارت قرار گیرند و چاره‌ایی جز استفاده از حبس برای این‌گونه افراد نیست، تا بتوان  امنیت  اجتماعی را به‌خوبی تأمین کرد حبس در کنار جایگزین‌ها و استفاده از عدالت ترمیمی و توافقی میتواند هم اصلاح و بازپروری مجرمین را تأمین کرده و هم آرامش  خاطر زیان‌دیده را فراهم کند و هم این‌که با سیاست‌گذاری درست بتوان دفاع اجتماعی را به‌خوبی تأمین کرد. مهم‌ترین هدف مجازات حبس، اصلاح و تربیت مجرمین است یکی از اساسی‌ترین مشکلاتی که  جامعه  با آن روبه‌روست آثار احتمالی و یا قطعی حبس بر روحیه و زندگی افراد در زمان تحمل حبس و یا پس از اتمام دوران آن میباشد ، سرانه‌ی قابل قبول فضای نگهداری و محل اسکان هر نفر زندانی۱۷٫۵ مترمربع است و فاصله داشتن از  این وضعیت از لحاظ روانی و بهداشت زندانیان را تهدید می‌کند  و زندان با محدودیت های اینچنینی به‌جای این‌که محلی برای اصلاح و تربیت مجرمین باشد به مکانی پر استرس و تنش زا تبدیل میگردد  از دیگر سو، اجرای کیفر حبس دارای اثرات زیان‌بار اقتصادی است که قطعاً تبعات روحی و روانی گسترده ای برای فرد  به همراه خواهد داشت برخی از این آثار عبارتند از: ۱٫ اثر مستقیم: ضرورت ساختن زندان‌ها ، هزینه‌ی نگهداری زندان‌ و هزینه‌های زندانیان مانند خوراک، پوشاک و هزینه‌ درمان و بهداشت.  ۲٫ اثر غیر مستقیم: با زندانی شدن فرد، تعداد زیادی از افراد جامعه دچار رکود اقتصادی می‌شوند؛ به‌عبارت دیگر، حبس نه­تنها باعث بیکار شدن عضو فعال جامعه می‌شود، بلکه سبب می‌شود که فرد موقعیت شغلی گذشته‌ خود را از دست بدهد هم‌چنین بسیاری از مجرمین، متأهل و سرپرست خانواده می‌باشند که زندانی شدن فرد سبب از دست رفتن آرامش روحی و روانی خود فرد و همچنین  همسر و فرزندان وی  می‌گردد. از طرف دیگر  بسیاری از افرادی که برای اولین بار وارد زندان می‌شوند ممکن است از عمل خود پشیمان شده و قصد انجام دوباره‌ی جرمی را نداشته باشند؛ ولی بعد از خروج از زندان، این افراد شغل و منصب خود را از دست می‌دهند و در واقع این افراد برچسب مجرمیت خورده‌اند. اصولاً این افراد برای گذران زندگی دچار مشکلات فراوان می‌شوند و چاره‌ای جز ارتکاب دوباره‌ جرم نمی‌یابند. وقتی فردی وارد محیط زندان می‌شود، تحت تأثیر محیط قرار می­گیرد و با محیط جدیدی روبه‌رو می‌گردد و این محیط همراه با استرس و دغدغه های روحی و روانی برای بوده و فرد با ورود به زندان و با جابجایی از محیط فرهنگی و عاطفی خانواده به محیطی نامانوس و پر  تنش و اضطراب وارد شده و دغدغه مشکلات معیشتی خانواده ، از دست دادن شغل ، وضعیت تحصیلی فرزندان و…. تنگنای روحی و فکری سختی را بر ای او فراهم مینماید. موارد  زير به‌عنوان مهم‌ترين سؤال‌ها در ارتباط با موضوع اين  نوشته مطرح مي‌شود : ۱٫ مهم‌ترین تأثیر حبس بر زندانیان از نظر روحی و روانی چیست؟ ۲٫ مهم‌ترین مواردی که داخل زندان‌ها بر فرد اثر خواهد گذاشت چیست؟ ۳٫  راهکار اساسی جهت کاهش آثار حبس بر روحیه  زندانیان چیست؟ يکي از بارزترين دستاوردهاي مکاتب کيفري و تفکرات جديد در خصوص ماهيت و اهداف مجازات‌ها، طرح تدريجي، ولي قوي حبس يا کیفر سالب آزادي به يک عنوان مجازات است. اين نهاد کيفري، حداکثر تناسب با خصوصيات پيشنهادي توسط اکثر مکاتب و انديشه‌های کيفري به‌عنوان کيفر قابل قبول و موجه را دارا مي‌باشد و جايگزين مناسبي براي مجازات‌هاي بدني و غيرانساني گذشته به‌حساب مي‌آيد. با اجراي کیفر سالب آزادي، مرتکب براي مدتي از جامعه طرد شده و خطر او براي مدتي از بين مي‌رود هم‌چنین، خطري خود مرتکب را تهديد نمي‌کند ضمن آن‌که، مي‌توان زندانيان را طبقه‌بندي کرد و تحت روش‌هاي اصلاحي خاص قرار داد تا در طول اقامت در زندان به افرادي قانون‌مند و اجتماعي تبديل شوند از اين گذشته، کیفر حبس برخلاف برخي مجازات‌ها، قابل تقسيم و قابل تطبيق بر موارد متفاوت و شخصیت‌های مختلف است محل نگهداري متهمين، بازداشتگاه ناميده مي‌شود و زندان به محل نگهداري کساني اختصاص دارد که محکوم به حبس يا کیفر سلب آزادي شده‌اند. اما در زبان رايج مردم و حتي در کتب تخصصي و قوانين، گاهي واژه‌هاي مشترک براي بيان هر دو مفهوم به‌کار گرفته شده است. در آيين‌نامه‌ جديد در نظام جمهوري اسلامي ايران، حتي مفاهيم و نام‌هاي جديدتري نيز وضع و به‌کار گرفته شده است؛ مثل «بازداشتگاه امنيتي» و «بازداشتگاه موقت» .طبق آیین­نامه­ زندان­ها «زندان محلی است که در آن محکومانی که حکم محکومیت آنها قطعی شده است با معرفی مقام­های صلاحیت­دار قضایی و قانونی برای مدتی معین یا به‌طور دائم به‌منظور تحمل کیفر با هدف حرفه­آموزی، بازپروری و بازسازگاری نگهداری میشوند». فلسفه­­ و اهداف اساسی كيفر حبس الف : تنبیه  – ب : پیشگیری  – ج : اصلاح و تربیت حبس در ديدگاه  اسلام: مطالعه در مجازات‌هاي موجود در اسلام نشانگر آن است که اغلب مجازات‌ها در اسلام جنبه‌ي بدني دارند. حبس در اسلام به‌عنوان مجازات فرعي مورد توجه است و در عين حال اين موضوع نمايانگر اين است که از دیدگاه اسلام حبس باید، محدود به موارد خاص گردد. در قرآن کریم، چندين آيه وجود دارد که مفسران معتقدند با توجه به آنها مي‌توان مشروعيت حبس را به‌دست آورد. با مطالعه در سيره‌ رسول اکرم(ص) و حضرت علي(ع) مي‌توان به مشروعيت حبس در اسلام پي برد. به‌نظر مي‌رسد حضرت علي(ع) پايه‌گذار انديشه‌ي ايجاد زندان اصلاحي در تاريخ بشريت است که تاريخ به‌خوبي شيوه‌ رفتار آن حضرت با زندانيان را، اين‌که چگونه براي آن‌ها حقي قايل مي­شد و حال آنان را مراعات مي­کرده ، بيان کرده است. توضيح آن‌که، حضرت علي (ع) دو زندان به نام هاي «نافع» و «مخيس» مي­سازد. زندان نافع از بوريا ساخته شده بود که زندانيان از آن فرار کردند و سپس زندان «مخيس» را که معناي آن خوار کردن و نرم کردن بود ساخت. آن حضرت با اين نام‌گذاري براي شخصيت زنداني ارزش قائل شده و کيفر دادن او بر پايه‌ اصلاحي بوده است . پیش بینی  تدابیر  مناسب جهت کاهش آثار منفی حبس بر زندانیان : تأمین امکانات مادی و معنوی مناسب، در جهت بهسازی محیط زندان و کاهش آثار منفی آن بسیار مؤثر است. مهم‌ترین بحث در این مورد جداسازی و طبقه‌بندی زندانیان می‌باشد. به همین علت اولین گام، طبقه‌بندی زندانیان می‌باشد. گروه‌های مختلف زندانیان باید در زندان‌های مجزا یا بخش‌های یک زندان نگهداری شوند و این امر، باید با توجه به جنسیت، سن، سابقه‌ی کیفری، علت حبس و مقتضیات رفتار با آنان باید صورت گیرد. بدین ترتیب: الف: مردان و زنان باید در صورت امکان در زندان‌های مجزا از هم حبس شوند. ب: زندانیان متهم باید جدا از محکومان نگه داشته شوند ج: افرادی که به‌خاطر بدهکاری زندانی شده‌اند و محکومان به حبس‌های غیر جنایی باید از زندانیان مجرم جدا شوند د: جوانان زندانی بایستی جدا از بزرگسالان نگهداری شوند . برحسب امکانات زندان و به تناسب خصوصیاتی که هر گروه واجد آن است، در مکان‌های جداگانه نگهداری و تحت درمان و یا اصلاح و تربیت مجدد قرار گیرند.پس از بازرسی‌ها و طبقه‌بندی‌های اولیه‌ی محکومین، باید با در نظر گرفتن مدت محکومیت، استعداد، شخصیت، تربیت و تطبیق اجتماعی آنان تنظیم شده و در اختیار مدیران زندان گذاشته شوند اگرچه طبقه‌بندی زندانیان ممکن است پرهزینه باشد؛ ولی اگر طبقه‌بندی صورت نگیرد اصلاح و بازپروری مجرمین تأمین نخواهد شد از دیگر اقداماتی که در زندان‌ها در راستای کاهش آثار منفی حبس می‌توان انجام داد آموزش زندانیان و انجام تفریحات سالم و مؤثر است تمیهداتی باید اندیشیده شود تا آموزش زندانیانی که قادر به استفاده از آموزش هستند توسعه یابد، از جمله، آموزش‌های مذهبی ،آموزش بی‌سوادان و زندانیان جوان باید اجباری شود. تا حد ممکن، آموزش زندانیان با نظام آموزشی کشور هماهنگ باشد تا آنان بتوانند تحصیلات خود را پس از آزادی، بدون هیچ مشکلی ادامه دهند.آموزش‌های حرفه‌ای: آموزش‌های حرفه­ای، از جمله مسایل مورد توجه اداره‌ی زندان است که به دو طریق زیر صورت می‌پذیرد: آموزش عملی و فنی در کارگاه‌های زندان ـ این روش، از جمله سیستم‌های قدیمی است، که امروزه در تمام زندان‌ها متداول است. زیرا، همان‌طور که گفته شد به‌‌موجب دستورالعمل سازمان ملل متحد، امروزه دیگر زندانی کردن مجرمین بدون آموزش حرفه‌ای، نباید وجود داشته باشد.آموزش حرفه­ای توأم با آموزش علمی ـ داوطلبان این طریقه، با گذاراندن امتحانات مربوط و انجام آزمایشات مخصوص، جهت تشخیص استعداد و تعیین حرفه‌ی متناسب، موفق به ادامه‌ تحصیل در رشته مورد علاقه خود می‌شوند امروزه نقش مذهب در کاهش وقوع جرم مشخص شده است. تجربه نشان می‌دهد که افراد متدین و مذهبی کمتر از افرادی که اعتقادات مذهبی ندارند مرتکب جرم می‌شوند. هر زندانی، تا حد ممکن، باید مجاز به رفع نیازهای مذهبی خود باشد؛ و بتواند در مراسم سازمان‌دهی شده در زندان شرکت کند و کتاب‌های احکام و تعالیم مربوط به باورهای خود را در اختیار داشته باشد طبق آن‌چه گذشت، به کار کردن زندانی، مذهب و طبقه‌بندی زندان‌ها در مجموعه قواعد حداقل‌ها، اهمیت فراوان داده شده است. توجه به مذهب و تلاش برای بالا بردن باورهای دینی، در پیشگیری از وقوع جرم و کاهش ورودی‌های زندان و کاهش تکرار جرم در بین زندانیان بسیار مؤثر است و توجه به این امر در زندان‌های کشور در کاهش وقوع جرم چه در داخل و چه برای زمان پس از خروج می‌تواند مؤثر باشد. کار کردن، علاوه بر یادگیری حرفه و شغل زندانی، از این‌که زندانی وقت خود را در زندان به بطالت بسپرد جلوگیری می‌کند و در جهت کاهش آثار منفی روانی زندان، بر زندانی مؤثر است. علاوه بر این‌ها، کارهای دیگری را در جهت کاهش آثار منفی حبس می‌توان انجام داد از جمله: استفاده از نیروهای متخصص و تحصیل‌کرده در زندان‌ها و آموزش زندان‌بان‌ها و توجه به بهداشت و تغذیه و… که با توجه و رعایت آن‌ها می‌توان آثار منفی حبس را تا حد زیادی کاهش داد. نتیجه­گیری: آنچه در زندان مشاهده ميشود، واقعیتي تلخ از بخشی از جامعه است ، که عده‌ای از افراد، خواسته و عد­ه ایی دیگر ناخواسته در آن‌جا  گرفتار ميشوند  زندان قصد دارد  افراد خاطی را تربیت کرده و در مسیر صحیح زندگی قرار دهد در محیط زندان  از تنشها و استرسهاي موجود درحد امكان كاسته و فرد تحت تأثیرروشهای اصلاحی و درمانی قرار گیرد طبق تحقیقات به عمل آمده  می­توان گفت اغلب زندانیان در سن جوانی قرار دارند.اغلب زندانیان کم سواد هستند اگرچه زندانیان کاملاً بی­سواد در کل جامعه­ آماری بسیار کم هستند بررسی منطقه­ محل زندگی زندانیان نشان می­دهد که  بیش از نیمی از زندانیان در مناطق جرم خیز زندگی می­کنند  بررسی وضعیت تأهل زندانیان  نشان می­دهد که اغلب مجرمانِ مرد، مجرد هستند نزدیک به ۵۶ درصد زندانیان بر تأثیر  انكار ناپذير حبس بر روحيه خود تا حد زياد و بسيار زياد  اقرار نموده اند نزدیک به ۸۹ درصد زندانیان دغدغه اصلي را چيزي فرا تر از شخص خود اعلام نموده اند و اين خود  بر تأثیر  انكار ناپذير حبس و مشكلات بعدي ناشي از آن  بر روحيه  فرد و نهايتا ايجاد مشكلات روحي و رفتاري براي وي اقرار دارد  نزدیک به ۷۰  درصد زندانیان  بر تأثیر حبس هاي بلند مدت  و مشكلات بعدي ناشي از آن اقرار كه اين خود نيز دليلي بر اثر گذاري  بر روي  فرد و نهايتا ايجاد مشكلات روحي و رفتاري بر او ميباشد .

نوشتن دیدگاه

آدرس پست الکترونیک شما منتشر نخواهد شد.لطفا فیلد های که دارای ستاره هستند را پر کنید *

*